{"id":22926,"date":"2023-06-13T17:05:11","date_gmt":"2023-06-13T14:05:11","guid":{"rendered":"https:\/\/dogadernegi.org\/?page_id=22926"},"modified":"2026-02-01T03:40:39","modified_gmt":"2026-02-01T00:40:39","slug":"doga-hakki","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/calismalarimiz\/doga-kulturu\/doganin-haklarini-savunmak\/doga-hakki\/","title":{"rendered":"Do\u011fa Hakk\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">D\u00fcnya \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn hukuk sistemlerinde haklar d\u00fczenlenirken insan haklar\u0131n\u0131 koruma ve bu haklar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme perspektifiyle hareket edilir. Nas\u0131l ki insan haklar\u0131n\u0131n temel ilkelerine uygun hareket etme gayesiyle hareket edip insanlar\u0131n \u00f6zel hayat\u0131n\u0131, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ya\u015fama hakk\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in m\u00fccadele ediliyorsa ayn\u0131 \u00f6zen do\u011fay\u0131 b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131yla birlikte korumak i\u00e7in g\u00f6sterilmeli, bu ama\u00e7la hareket edilmelidir.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Yasayla d\u00fczenlenmi\u015f pek \u00e7ok hak ve k\u0131s\u0131tlama insan merkezli olsa da insan\u0131n do\u011fan\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu bak\u0131\u015f\u0131yla di\u011fer t\u00fcm canl\u0131larla birlikte da\u011flar, akarsular, ormanlar ve t\u00fcm do\u011fal ya\u015fam\u0131n da korunmas\u0131 gerekir. \u0130nsan merkezli yakla\u015f\u0131m iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi etkilerini g\u00f6z ard\u0131 edemedi\u011fimiz \u015fu d\u00f6nemde yetersiz kalmaktad\u0131r. Ya\u015fan\u0131lan veya ya\u015fan\u0131lacak sorunlar ancak insan\u0131n da do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla \u00f6nlenebilir.&nbsp;<\/span><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Ekok\u0131r\u0131m<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u0130nsanlar eylemleriyle do\u011fa \u00fczerinde geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan zararlar verebilmektedir. Bu zararlar hem \u015fimdiki hem de gelecek nesillerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015fam hakk\u0131n\u0131 tehlikeye atmaktad\u0131r. Bu a\u00e7\u0131k tehdidi ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015f\u0131nda ise do\u011faya verilecek b\u00fcy\u00fck boyuttaki zararlar\u0131n su\u00e7 olarak tan\u0131mlanmas\u0131 gelmektedir. Yasad\u0131\u015f\u0131 veya keyfi olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir eylem neticesinde \u00e7evrede a\u011f\u0131r ve geni\u015f \u00e7apta ya da a\u011f\u0131r ve uzun vadeli bir zarara yol a\u00e7mas\u0131 kuvvetle muhtemel ise ve ki\u015fi bu eylemin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rerek hareket ediyorsa ekok\u0131r\u0131m su\u00e7unu i\u015fledi\u011fi kabul edilir.&nbsp;<\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ekok\u0131r\u0131m\u0131n bir su\u00e7 olarak tan\u0131nmas\u0131 halinde, insan merkezli hak anlay\u0131\u015f\u0131na ek olarak do\u011fa merkezi d\u00fc\u015f\u00fcnme a\u00e7\u0131s\u0131ndan da uluslararas\u0131 anlamda bir ad\u0131m at\u0131laca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Ekok\u0131r\u0131m\u0131n su\u00e7 olarak tan\u0131nmas\u0131yla do\u011faya verilen zarar uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7ekte de su\u00e7 haline gelecek ve sorumlular\u0131 cezas\u0131z kalmayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/ekokirim-sucu-bagimsiz-uzman-grubu-serh-ve-temel-metin.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ekok\u0131r\u0131m Su\u00e7u Ba\u011f\u0131ms\u0131z Uzman Grubu \u015eerh ve Temel Metin<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Do\u011fa ile Uyumlu Ya\u015fam<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Do\u011fa uzun bir s\u00fcre boyunca korunmak bir yana t\u00fcketilebilecek bir kaynak olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.&nbsp; Ancak iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerinin g\u00f6z ard\u0131 edilemez bir hale gelmesi \u00fczerine insanlar do\u011fan\u0131n t\u00fcketilebilecek bir kaynak olarak g\u00f6r\u00fclmeye devam ederse D\u00fcnya\u2019n\u0131n 6. yok olu\u015fu ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 ve bunun sorumlusun da bizzat kendileri olaca\u011f\u0131n\u0131 fark ettiler. Bu nedenle, \u015fehirler planlan\u0131rken, enerji \u00fcretilirken veya di\u011fer t\u00fcm ihtiya\u00e7 ve ama\u00e7lar ger\u00e7ekle\u015ftirilirken do\u011fayla uyumlu hareket edilmesi gerekmektedir.<\/span><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/bakim-ekonomileri-ve-yeryuzu-demokrasisi-uzerine-manifesto-7.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bak\u0131m Ekonomileri ve Yeryu\u0308zu\u0308 Demokrasisi \u00dczerine Manifesto<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/agroekoloji-bilgi-notu.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Agroekoloji Bilgi Notu<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/dogaya-karsi-islenen-suclar-bilgi-notu.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Do\u011faya Kar\u015f\u0131 \u0130\u015flenen Su\u00e7lar Bilgi Notu<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/birlesmis-milletler-gida-hakki-ara-raporu.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da Hakk\u0131 Ara Raporu<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/doga-ve-kent-hakki.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Do\u011fa ve Kent Hakk\u0131<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/bireysel-basvuru-ve-cevre-hakki.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bireysel Ba\u015fvuru ve \u00c7evre Hakk\u0131<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Uluslararas\u0131 Alanda Geli\u015fmeler<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin bir\u00e7ok y\u00f6n\u00fcyle temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerle ili\u015fkisi oldu\u011funu bilinmektedir. Do\u011fan\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak korunmas\u0131 i\u00e7in uluslararas\u0131 kurulu\u015flar, devletler ve sivil toplum m\u00fccadele etmektedir. \u00d6rne\u011fin Birle\u015fmi\u015f Milletler 2009 y\u0131l\u0131nda Do\u011fa Hakk\u0131 ve Do\u011fa ile uyumlu ya\u015fam ilkelerini g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131 ve son olarak 2022 y\u0131l\u0131nda 77. Oturumunda, Do\u011fa ile Uyum ile ilgili 13. karar\u0131n\u0131 kabul etti.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ayr\u0131ca devletler hukuki d\u00fczenlemelerini art\u0131k insan odakl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011fil, bizzat do\u011fay\u0131 korumay\u0131 hedefleyen bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla d\u00fczenlemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin Ekvador Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 71\u2019inci ve 72\u2019nci maddeleri ile do\u011fa \u201cki\u015fi\u201d olarak koruma alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r.&nbsp;<\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ekvador do\u011faya kendini yenileme, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma ve evrimini s\u00fcrd\u00fcrme gibi anayasal pozitif haklar tan\u0131yan ilk \u00fclkedir. Ayr\u0131ca Ekvator Anayasa\u2019s\u0131 davaya konu do\u011fa \u00f6znesi ile somut bir ba\u011f\u0131 ve ilgisi aranmaks\u0131z\u0131n, herkese, her toplulu\u011fa, her kuruma, do\u011fan\u0131n haklar\u0131n\u0131 talep etme yetkisi veriyor.<\/span><\/p>\n\n\n\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Benzer bir geli\u015fme Yeni Zelanda\u2019da g\u00f6r\u00fclmektedir. 2014 y\u0131l\u0131nda Whanganui Nehri, \u201cTe Awa Tupua\u201d ad\u0131yla hak, yetki ve sorumluluk sahibi bir \u201cki\u015fi\u201d ilan edildi. Sonras\u0131nda Urewera Milli Park Orman\u0131 da \u201cki\u015fi\u201d ilan edildi. Ad\u0131ndan \u201cmilli park orman\u0131\u201d unvan\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131 ve sadece ki\u015fi ismi ile \u201cTe Urewera\u201d olarak an\u0131l\u0131yor.<\/span><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/kunming-montreal-kuresel-biyocesitlilik-cercevesi-11.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Kunming Montreal K\u00fcresel Biyo\u00e7e\u015fitlilik \u00c7er\u00e7evesi<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/cevresel-konularda-bilgiye-erisim-ve-aarhus-sozlesmesi.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">\u00c7evresel Konularda Bilgiye Eri\u015fim ve Aarhus S\u00f6zle\u015fmesi<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/ab-iklim-yasasi.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AB \u0130klim Yasas\u0131<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/aihm-kararlari-isiginda-cevresel-insan-haklari-.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">A\u0130HM Kararlar\u0131 I\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u00c7evresel \u0130nsan Haklar\u0131<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/aihm-kararlarinin-uygulanmasi.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">A\u0130HM Kararlar\u0131n\u0131n Uygulanmas\u0131<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/bm-doga-ile-uyum-kronolojisi.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">BM Do\u011fa ile Uyum Kronolojisi<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/bm-genel-kurul-karari-temiz-saglikli-ve-surdurulebilir-bir-cevre-hakki.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">BM Genel Kurul Karar\u0131 Temiz, Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir Bir \u00c7evre Hakk\u0131<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/bm-insan-haklari-konseyi-bir-insan-hakki-olarak-guvenli-temiz-saglikli-ve-surdurulebilir-cevre-hakki.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">BM \u0130nsan Haklar\u0131 Konseyi- Bir \u0130nsan Hakk\u0131 Olarak G\u00fcvenli, Temiz, Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00c7evre Hakk\u0131<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/ekonomik-ve-sosyal-konseyiecosoc-nedir.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ekonomik ve Sosyal Konseyi(ECOSOC) Nedir?<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/ekvator-anayasasina-iliskin-ekoloji-kolektifinin-cevirisi.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ekvator Anayasas\u0131na \u0130li\u015fkin Ekoloji Kolektifinin \u00c7evirisi<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/torres-bogazi-basin-duyurusu-.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Torres Bo\u011faz\u0131 Bas\u0131n Duyurusu<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/turkiye-ye-iliskin-ua-insan-haklari-cercevesi.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">T\u00fcrkiye&#8217;ye \u0130li\u015fkin Uluslararas\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 \u00c7er\u00e7evesi<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/ulusal-ve-uluslararasi-cevre-hukukunun-temel-ilkeleri.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ulusal ve Uluslararas\u0131 \u00c7evre Hukukunun Temel \u0130lkeleri<\/a><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn hukuk sistemlerinde haklar d\u00fczenlenirken insan haklar\u0131n\u0131 koruma ve bu haklar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme perspektifiyle hareket edilir. Nas\u0131l ki insan haklar\u0131n\u0131n temel ilkelerine uygun hareket etme gayesiyle hareket edip insanlar\u0131n \u00f6zel hayat\u0131n\u0131, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ya\u015fama hakk\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in m\u00fccadele ediliyorsa ayn\u0131 \u00f6zen do\u011fay\u0131 b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131yla birlikte korumak i\u00e7in g\u00f6sterilmeli, bu ama\u00e7la hareket edilmelidir. Yasayla [&#8230;]<\/p>\n<p><a class=\"dd-btn dd-btn-secondary text-sm\" href=\"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/calismalarimiz\/doga-kulturu\/doganin-haklarini-savunmak\/doga-hakki\/\">Daha Fazlas\u0131n\u0131 Oku&#8230;<span class=\"dd-sr-only\"> from Do\u011fa Hakk\u0131<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":3017,"parent":22923,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"page-templates\/fullheightcover.php","meta":{"_acf_changed":false,"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"class_list":["post-22926","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/kre\u015f-scaled.jpg",2560,1707,false],"thumbnail":["https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/kre\u015f-300x300.jpg",300,300,true],"medium":["https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/kre\u015f-300x200.jpg",300,200,true],"medium_large":["https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/kre\u015f-768x512.jpg",768,512,true],"large":["https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/kre\u015f-1024x683.jpg",1024,683,true],"1536x1536":["https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/kre\u015f-1536x1024.jpg",1536,1024,true],"2048x2048":["https:\/\/dogadernegi.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/kre\u015f-2048x1365.jpg",2048,1365,true]},"uagb_author_info":{"display_name":"A. Erdem \u015eent\u00fcrk","author_link":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/author\/erdem\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"D\u00fcnya \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn hukuk sistemlerinde haklar d\u00fczenlenirken insan haklar\u0131n\u0131 koruma ve bu haklar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme perspektifiyle hareket edilir. Nas\u0131l ki insan haklar\u0131n\u0131n temel ilkelerine uygun hareket etme gayesiyle hareket edip insanlar\u0131n \u00f6zel hayat\u0131n\u0131, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ya\u015fama hakk\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in m\u00fccadele ediliyorsa ayn\u0131 \u00f6zen do\u011fay\u0131 b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131yla birlikte korumak i\u00e7in g\u00f6sterilmeli, bu ama\u00e7la hareket edilmelidir. Yasayla&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22926","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22926"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22926\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/22923"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3017"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dogadernegi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22926"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}