Türkiye’nin birçok bölgesinde yayılış gösteren ayılar, genellikle iğne yapraklı ve yaprak döken ormanlar ile orman üst sınırındaki Alpin kuşakta, besin kaynaklarının yeterli ve insan faaliyetlerinin sınırlı olduğu alanlarda yaşamaktadır. Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgeleri ayılar için en uygun yaşam alanları olarak bilinmektedir. Bununla birlikte Akdeniz ve Ege bölgelerinde de daha küçük popülasyonlar halinde yaşamlarını sürdürmektedirler.
Son aylarda ise İzmir’de, ayılar için tipik yaşam alanı olarak değerlendirilmeyen bölgelerden peş peşe görüntüler gelmektedir. Bu kayıtlar çoğunlukla köylerdeki güvenlik kameraları ve araç kameraları tarafından elde edilmiştir. İlk olarak Torbalı’da, ardından Menderes’te ve son olarak Seferihisar’da ayı gözlemleri kaydedilmiştir.
İzmir’de Bozdağlar ve Aydın Dağları üzerinde yerleşik boz ayı popülasyonlarının bulunduğu bilinmektedir. Gündeme gelen bu bireyin ise, kaçak olarak esaret altında insanlar tarafından beslenen bir ayı olmadığı varsayıldığında, büyük olasılıkla yeni bir yaşam alanı arayışına çıktığı veya mevcut yaşam alanındaki rekabet yada insan faaliyetleri nedeniyle bulunduğu bölgeyi terk etmek zorunda kaldığı düşünülmektedir. Bu süreçte uygun habitatlardan uzaklaşarak tarım alanları ve yerleşim yerlerinin bulunduğu ovaya inmiş, ardından da yönünü kaybederek insan faaliyetlerinin yoğun olduğu alanlara kadar ulaşmış olma ihtimali yüksektir.
Bu durum ayı açısından ciddi bir stres kaynağı oluşturmaktadır. İnsan yoğunluğunun fazla olduğu bölgelerde ayının davranışları öngörülemez hale gelebilmekte ve güvenli alanlara ulaşması giderek zorlaşmaktadır. Yaklaşık son bir-iki aylık süreçte gelen ihbarlar üzerine yetkililer ayıyı aramış, bulunması halinde uyuşturularak güvenli yaşam alanına nakledilmesini planlamıştır.
Bu süreçte, Seferihisar’da evinin bahçesinde uyuyan bir vatandaş bir saldırı sonucunda hayatını kaybettiğini üzülerek öğrendik. Ailesi ve sevdiklerine baş sağlığı diliyoruz. Yetkililer tarafından, bu olayın ayı saldırısı sonucu yaşandığı söylenmiştir. Olayın ayı saldırısı olduğundan emin olmak için konusunda bir uzman tarafından saldırı izlerinin değerlendirilmesi ve otopsi yapılması önerilmektedir.
Tarım alanları, bahçeler ve yerleşim yerleri arasında sıkışmış, yüksek stres altında hareket eden bir ayı ile insanların karşılaşma olasılığı giderek artmaktadır. DKMP ekipleri, ayının yerini tespit etmek ve güvenli şekilde yakalamak için haftalardır çalışmalarını sürdürmektedir. Bu çalışmalara ayı saldırısı iddiaları sonrasında Jandarma da destek olmaktadır. Bölgeye hızlı bir şekilde termal drone gibi teçhizatların daha fazla sayıda getirilmesine ve uzman desteği sağlanmasına ihtiyaç olduğu görülmektedir.
Bundan sonraki süreçte çevre köylerde yaşayan vatandaşların endişe duyması ve yetkililerden çözüm beklemesi son derece doğaldır. Ancak öncelik hem insan güvenliğini hem de ayının yaşamını koruyacak şekilde bireyin güvenli biçimde bulunduğu alandan çıkarılması olmalıdır.
Öte yandan bölgede bazı avcı gruplarının silahlarla ayıyı aradığı ve öldürmeye yönelik girişimlerde bulunduğu yönünde ihbarlar bulunmaktadır. Bir ayının vurulma bedeli 130.000 TL’den başlamakta ve adli yaptırımı bulunmaktadır. Bu tür bireysel müdahaleler yalnızca ayının üzerindeki stresi artıracak, daha fazla yer değiştirmesine ve insanlarla karşılaşma riskinin yükselmesine neden olacaktır. Ayrıca av sezonu dışında silahla arazide dolaşılması da yasadışı bir uygulamadır. Bölgede bulunan çobanlar, yürüyüşçüler, çiftçiler ve diğer vatandaşlar açısından ciddi güvenlik riski oluşturmaktadır.
Bu süreçte yapılması gerekenler oldukça açıktır:
– Öncelikle sakin olunmalı ve yaban hayatı uzmanları ile ilgili kamu kurumlarının yürüttüğü çalışmalara destek verilmelidir.
– Ayının görüldüğüne ilişkin herhangi bir bilgi edinildiğinde, konum bilgisiyle birlikte vakit kaybetmeden Doğa Koruma ve Milli Parklar Müdürlüğü veya Jandarma bilgilendirilmelidir.
– Gece saatlerinde bahçe ve müştemilat kapıları kapalı tutulmalı, yiyecek atıkları açıkta bırakılmamalıdır. Çöpler çöp toplama saatine yakın çıkarılmalıdır.
– Gece, akşam ve sabahın erken saatlerinde mümkün olduğunca tek başına hareket edilmemeli, özellikle kırsal alanlarda grup halinde bulunulmalıdır.
– Çobanlar, doğa yürüyüşü yapan kişiler ve arazide çalışan üreticiler düdük taşımalı, görüşün sınırlı olduğu alanlarda konuşarak veya ses çıkararak ilerlemelidir. Bu sayede ayının insan varlığını önceden fark ederek bölgeden uzaklaşması sağlanabilir.
Böyle durumlarda, ayıyı öldürmek bir çözüm değildir. Ayının uzman ekipler tarafından uyuşturularak yakalanması, veteriner hekimlerin sağlık kontrolü ardından uygun görülmesi halinde doğal yaşam alanına nakledilmesi gerekir. Eğer sağlık durumu veya davranışsal özellikleri buna uygun değilse bir rehabilitasyon merkezine alınmalıdır.
İnsan ile yaban hayatı arasındaki çatışmaların yönetiminde temel hedef, her iki tarafın da zarar görmeden sürecin tamamlanmasını sağlamaktır. Bu süreçte bir yandan görevli ekiplere yardımcı olmak bir yandan da tüm canlıların yaşam hakkını savunmak görevimizdir.